به گزارش گیل نویس؛ چادرشب یا چارشو، یکی از قدیمیترین و زیباترین صنایعدستی استان گیلان است که ریشهای تاریخی و فرهنگی عمیق در زندگی مردم این دیار دارد. این هنر سنتی که بهویژه در روستای قاسمآباد رودسر و مناطق اطراف آن رایج است، دستکم ۶۰۰ سال قدمت دارد و به عنوان پارچهای باریک و رنگارنگ برای پوشش و کاربردهای مختلف روزمره و سنتی مورد استفاده قرار میگیرد. در گویش محلی گیلان، این پارچه با نامهایی چون لاون، چاشو یا چارشو شناخته میشود و از الیاف طبیعی و مصنوعی مانند پشم، ابریشم (کجین یا ابریشم درجه ۳)، پنبه، ویسکوز و اکریلیک بافته میشود.
ابعاد و مواد اولیه چادرشب
ابعاد معمول چادرشب حدود ۳۰ تا ۳۲ سانتیمتر عرض و ۲ متر طول است که این نوارهای باریک به تعداد ۶ تا ۸ تکه دوخته شده و پارچهای بزرگتر برای کاربردهای مختلف به وجود میآید.
نوع مرغوب و اصیل چادرشب، از ابریشم کجین بافته میشود که به دلیل هزینه بالا و دشواری رنگرزی و بافت آن، امروزه کمتر تولید میشود و بیشتر نمونههای موجود از نخهای مصنوعی یا کاموا بافته میشوند.
روش بافت چادرشب
بافت چادرشب به صورت سنتی و با دستگاههای خاصی انجام میشود که در گیلان به آن «پچال» یا «پاچال» میگویند. این دستگاهها توسط نجارهای محلی ساخته شده و در منازل روستاییان مورد استفاده قرار میگیرد.
ابتدا عمل چلهکشی انجام میشود؛ به این صورت که نخهای چله با رنگهای مختلف و بر اساس طرح مورد نظر روی چوبهایی در زمین کشیده میشود تا عرض پارچه تعیین گردد. سپس نخ پود با استفاده از ماکو از بین تارها عبور داده شده و پس از هر رج، با شانهای کوبیده میشود تا بافت محکم و منظم شکل گیرد.
نقوش چادرشب معمولاً ذهنی و بدون استفاده از نقشههای دقیق طراحی میشوند و طرحها برگرفته از طبیعت، محیط اطراف و زندگی روستایی است.
طرحهای رایج شامل نقشهای هندسی چهارخانه، خشت بوته، گلیم بوته، قالی گلی و نقشهای انتزاعی مانند کاجشکل، زیگزاگی، بزغاله، اردک در حال شنا و اسلیمی است که برخی از آنها شباهتهایی به نقوش سفالینههای باستانی منطقه مارلیک و املش دارد.
رنگها و طرحهای چادرشب
رنگ زمینه غالب چادرشبها معمولاً قرمز است که با رنگهای شاد و متنوعی مانند سبز، زرد، صورتی، آبی، نارنجی، سفید و سرمهای ترکیب میشود. این رنگها و نقشها جلوهای زنده و پرنشاط به پارچه میبخشند و بازتابی از طبیعت زیبای گیلان و فرهنگ مردم آن است.
طرحها اغلب به صورت نوارگونه و ترکیبی از اشکال طبیعی و هندسی هستند که به زیبایی در تار و پود پارچه تنیده میشوند.
کاربردهای سنتی چادرشب
چادرشب در زندگی روزمره و فرهنگی مردم گیلان کاربردهای متعددی دارد. شناختهشدهترین استفاده آن به عنوان «کمرپیچ» زنان در هنگام کار در شالیزارها و مزارع است؛ پارچهای باریک که به دور کمر پیچیده میشود و علاوه بر کاربرد عملی، نمادی از هویت فرهنگی زنان گیلانی است.
همچنین چادرشب به عنوان روانداز شبانه، بقچه برای حمل وسایل، روتختی، رومیزی، زیرانداز، پرده و حتی روطاقچهای در خانهها استفاده میشود.
در گذشته، دختران جوان گیلانی چارشوهای مرغوب ابریشمی را به عنوان بخشی از جهیزیه خود میبافتند و این پارچهها به عنوان هدیهای ارزشمند و نمادی از هنر و ذوق خانوادگی به نوعروسان داده میشد.
این سنت هنوز در برخی مناطق حفظ شده و چادرشبهای ابریشمی به ندرت برای فروش عرضه میشوند و بیشتر به صورت خانوادگی تولید و نگهداری میگردند.
نقش فرهنگی و اجتماعی چادرشب
چادرشب بافی نه تنها یک هنر دستی است بلکه بازتابی از فرهنگ، باورها و آداب و رسوم مردم گیلان است. زنان این منطقه با عشق و ظرافت خاصی این پارچهها را میبافند و نقوش آن را با الهام از طبیعت، حیوانات، و اشکال هندسی کهن طراحی میکنند. این هنر نسل به نسل منتقل شده و به عنوان میراث فرهنگی و نمادی از هویت بومی گیلان به شمار میرود.
چادرشبها در مراسم سنتی و جشنها نیز نقش دارند؛ از جمله در مراسم عروسی که به عنوان بخشی از پوشاک محلی و تزئینات جهیزیه استفاده میشوند و همچنین در بازارهای محلی به عنوان کالایی ارزشمند برای فروش عرضه میگردند.
امروزه علاوه بر کاربردهای سنتی، تولیدات جانبی مانند کلاهک آباژور، رومیزیهای تزئینی، پیراهنهای مردانه و دیگر محصولات هنری نیز از این پارچهها ساخته میشود که بازار جدیدی برای این هنر ایجاد کرده است.
چالشها و آینده چادرشب بافی
با وجود قدمت و ارزش فرهنگی چادرشب، این هنر با چالشهایی مانند گرانی مواد اولیه، تغییر سبک زندگی، و کمبود علاقه نسل جوان مواجه است. استفاده از نخهای مصنوعی و دستگاههای بافندگی مدرن تا حدی کیفیت و اصالت چادرشب را تحت تاثیر قرار داده است.
با این حال، تلاشهایی برای حفظ و احیای این هنر از طریق آموزشهای محلی، ایجاد بازارهای فروش صنایع دستی و معرفی آن به گردشگران فرهنگی در جریان است.
چادرشب بافی گیلانی یک هنر دستی منحصر به فرد و باارزش است که نه تنها به عنوان یک پارچه کاربردی بلکه به عنوان نمادی از فرهنگ، تاریخ و هویت مردم گیلان شناخته میشود. این پارچه با ابعاد باریک و طول مناسب، از الیاف طبیعی و مصنوعی بافته شده و با نقوش هندسی و طبیعی رنگارنگ، جلوهای خاص به زندگی روزمره و مراسم سنتی مردم بخشیده است. حفظ این هنر نیازمند توجه و حمایت ویژه است تا نسلهای آینده نیز بتوانند با فرهنگ و هنر اصیل گیلان آشنا شوند و آن را زنده نگه دارند.
پایان پیام/
