به گزارش گیل نویس، استان گیلان با پیشینهای غنی از تاریخ و تمدن، گنجینهای ارزشمند از آثار تاریخی را در خود جای داده است. از خانههای قدیمی با معماری بومی گرفته تا پلها، کاروانسراها و قلعههایی که بازتابی از فرهنگ و سبک زندگی مردمان گذشتهاند، این آثار نقشی مهم در هویت فرهنگی منطقه دارند.
با وجود ثبت بیش از ۱۲۶۱ اثر در فهرست آثار ملی، بخش زیادی از این بناها در معرض خطر فرسایش، تخریب یا تغییر کاربری هستند. نبود برنامهریزی منسجم، کمبود منابع مالی و نیروی انسانی متخصص از جمله مشکلات اساسی در حوزه حفاظت از میراث فرهنگی گیلان به شمار میروند. توسعه شهری و ساختوسازهای بیضابطه نیز بافت تاریخی شهرهایی همچون رشت، لاهیجان و فومن را تهدید میکند.
یکی دیگر از چالشهای جدی، کمتوجهی برخی نهادهای اجرایی به اهمیت آثار تاریخی و ضعف در نظارت بر فعالیتهای عمرانی در مجاورت این بناهاست. متأسفانه در برخی موارد، آثار تاریخی قربانی طرحهای توسعهای شدهاند که بدون مطالعه کافی اجرا شدهاند.
در این میان، آگاهسازی و جلب مشارکت مردمی میتواند نقشی کلیدی در حفاظت از میراث تاریخی ایفا کند. زمانی که مردم به ارزش فرهنگی و اقتصادی این آثار واقف باشند، احتمال حفاظت و نگهداری داوطلبانه از آنها بیشتر میشود. تجربه موفق برخی شهرها در تبدیل بناهای تاریخی به مقاصد گردشگری و فرهنگی، نشان داده که حفظ آثار با بهرهبرداری هوشمندانه قابل جمع است.
حرکت در مسیر احیای بناها با واگذاری برخی از آنها به بخش خصوصی، یکی از سیاستهای مثبت در سالهای اخیر بوده است. طبق آمار منتشر شده، تاکنون ۱۵ بنای تاریخی در گیلان به سرمایهگذاران بخش خصوصی یا نهادهای دولتی واگذار شدهاند تا فرآیند مرمت و بهرهبرداری از آنها انجام شود. با این حال، نظارت دقیق بر نحوه مرمت و بهرهبرداری از این بناها ضروری است تا اصالت آنها حفظ شود.
استفاده از فناوریهای نوین، مانند مستندسازی سهبعدی و مصالح سازگار با معماری اصیل، امکان مرمت دقیقتر و علمیتر را فراهم کرده است. این رویکرد باید در کنار آموزش و تربیت نیروی متخصص دنبال شود. متأسفانه در حال حاضر کمبود مرمتکاران خبره و معماران آشنا به معماری بومی احساس میشود.
پیشنهاد میشود که صندوقهای حمایتی برای حفظ میراث فرهنگی ایجاد شده و از ظرفیتهای بینالمللی نیز بهره گرفته شود. تجربه کشورهایی مانند ایتالیا و فرانسه در زمینه حفاظت از آثار تاریخی میتواند برای گیلان الهامبخش باشد. همچنین، ارتباط میان مراکز دانشگاهی و نهادهای میراث فرهنگی باید تقویت شود تا از دانش و ظرفیت علمی در مسیر احیای آثار استفاده شود.
در کنار این اقدامات، باید قوانینی جامع برای حفاظت از بافتهای تاریخی تدوین و اجرا شود. این قوانین باید جلوی ساختوسازهای بیرویه در اطراف بناهای تاریخی را بگیرند و چارچوبی مشخص برای مرمت و بهرهبرداری از این آثار تعریف کنند.
در نهایت، ایجاد بانک اطلاعاتی جامع از بناهای تاریخی گیلان میتواند زمینهساز برنامهریزی هدفمند و تخصیص بهینه منابع باشد. چنین بانکی باید شامل اطلاعات مربوط به وضعیت فعلی، نیازهای مرمتی، تاریخچه و موقعیت جغرافیایی هر اثر باشد.
حفاظت از آثار تاریخی گیلان، تنها وظیفه اداره میراث فرهنگی نیست، بلکه مسئولیتی اجتماعی برای همه نهادها، فعالان فرهنگی و مردم است. با درک درست از ارزش این گنجینه و اتخاذ رویکردی علمی و مشارکتی، میتوان این میراث گرانبها را برای نسلهای آینده حفظ کرد.
پایان پیام/
