به گزارش گیل نویس، آمنه اسفندیاری؛
هدف نهایی پیامبران و ادیان آسمانی ساختن جامعهای مبتنی بر اخلاق و فضایل انسانی بوده است و این نشان میدهد که مسائل اخلاقی در هر زمان از اهمیت فوقالعاده ای برخوردار بوده ولی در عصر و زمان ما اهمیت ویژه ای دارد چرا که عوامل و انگیزه های فساد در عصر ما از هر زمانی بیشتر است. اکتساب صفات پسندیده اخلاقی و منزه کردن قلب از رذائل اخلاقی از مهم ترین مباحث اخلاقی و از یک نظر مهم ترین هدف بعثت انبیای الهی را تشکیل میدهد، زیرا بدون اخلاق نه دین برای مردم مفهومیدارد و نه دنیای آنها سامان مییابد. در این نوشتار بر آنیم تا بعضی از راه های کسب فضایل اخلاقی را با استفاده از آیات قرآن به صورت مختصر تقدیم خوانندگان عزیز نماییم:
بیداری از غفلت
نخستین مرحله برای رسیدن به این هدف بیداری از غفلت است. کسانی هستند براساس تبعیت از غرایز حیوانی خود به اطراف موضوع توجه نمیکنند ملاحظه نمیکنند که راه دیگری هم وجود دارد و هدف هایی در کار هست که باید آن راه را پیمود و به آن هدف ها رسید، حقی هست که باید پذیرفت و باطلی هست که باید رها کرد و راه صحیحی هست که باید برگزید و راه خطایی که از آن باید کناره گرفت. قرآن از این گروه با عنوان غافلان یاد میکند و غافلان را در حکم چهارپایان به حساب میآورد؛ آنجا که میگوید: و محققا بسیاری از جن و انس را برای جهنم واگذاریم: چه آنکه آنها را دلهایی است بیادراک و معرفت و ایده هایی بینور و بصیرت و گوشهایی ناشنوای حقیقت؛ آنها مانند چهار پایانند بلکه گمراه ترند، آنها همان مردمیهستند که غافل شدند.
تحقیق برای تحصیل علم و ایمان
بعد از آنکه انسان توجه پیدا کرد در عالم چنین حقایقی نیز ممکن است وجود داشته باشد برای او شک و تردید پیدا میشود و از خود میپرسد آیا آنچه انبیاء میگویند حقیقت دارد یا نه؟ برای پاسخ به این سؤال لازم است به یقین برسد نه گمان، چرا که قرآن به مبارزه با ظن گرایی پرداخته و دستور میدهد که اساس کار انسان، باید علمیو یقینی باشد و از آن جمله میفرماید: البته علم و ایمان ملازمه عقلی طرفینی ندارند بلکه علم مقدمه و علت ناقصه ایمان است که بدون وجود علم ایمان که معلول است تحقق پیدا نمیکند و از اینجاست که خداوند در قرآن میفرماید: اکنون پس از آنکه معلوم شد علم شرط ایمان است، این سوال مطرح میشود که راه تحصیل علم نسبت به متعلقات ایمان (توحید، نبوت، معاد و…) چیست؟ جواب آن است که کلید علم و بینش، فکر و اندیشه است در این زمینه آیات فراوانی وجود دارد و آنچه از آیات قرآن به دست میآید این است که ایمان مقتضی عمل صالح میباشد و ما را بر انجام عمل صالح و در نتیجه اکتساب صفات اخلاقی سوق میدهد مثل آیه ۳۷ سوره بقره که میفرماید: البته ایمان در صورتی میتواند فضایل اخلاقی و اعمال صالح و تقوا را بیفزاید که زنده و فعال و به تعبیری ایمان مطلق و کامل باشد نه اینکه ایمان به بعض باشد ایمان به خدا و کتاب خدا باشد اما ایمان به رسول خدا و امامت نباشد ایمان تبعیضی بهشدت در قرآن نهی شده است «افتومنون ببعض الکتاب و تکفرون ببعض فما جزاء من یفعل ذلک الاخزی فی الحیوه الدنیا و…»
کمک گرفتن از عقل و شرع
وقتی که انسان به این مرحله (کسب ایمان) دست یافت، در مرحله عمل و گزینش صفات نیکو باید از همان عقلی که خدا و توحید را برایش اثبات کرد کمک بگیرد تا کار «خوب» را از کار «بد» تشخیص بدهد، البته آنچه را در این زمینه عقل میفهمد از عقل و آنچه را نمیفهمد باید از شرع دریافت کند.
دقت در آثار و پیامدهای اعمال
علاوه بر این باید در آثار فعل و ترک کارهای خوب و بد نیز به دقت بیندیشیم تا از عواقب بد اعمال ناپسند در امان باشیم، مهم ترین انگیزه برای کار شایسته محبت خدا و اولیای خداست. محبت الهی است که در برابر همه گناهان و جاذبه های منحرفکننده به انسان استقامت و پایداری میدهد. در حدیثی قدسی آمده: یا موسی حبِّبنی الی خلقی» مرا به خلق محبوب کن. خدا در قرآن کریم در یک آیه به صورت مختصر و مفید بهترین راهکار را ارائه میدهد و میفرماید: «یا ایها الذین آمنوا علیکم انفسکم لا یضرکم من ضلّ اذ اهتدیتم…» در آخر توجه به چند نکته ضروری است: آنچه در این نوشتار متذکر شدیم مربوط به بعد فردی موضوع بود اما باید در نظر داشت که اسلام دینی اجتماعی است و مسائل فردی آن نیز آهنگ اجتماعی دارد، که از آنها در جهت گسترش دینداری مطلوب انسانی با اصلاح و تقویت روابط اجتماعی بهره میگیرد و البته میان فضایل اخلاقی و دینداری مطلوب در جامعه انسانی ارتباطی عمیق و تنگاتنگ برقرار است. بنابراین شاید بتوان گفت که توجه کامل به رشد و بالندگی معنوی انسان ها، اجرای عدالت، تصحیح نیت ها در جهت قرب الهی و افزایش بصیرت اسلامیانسان ها از مهم ترین اصول موضوعه فضایل اخلاقی در دینداری جامعه انسانی میباشد.
پایان پیام/
