اختصاصی گیل نویس | حمیدرضا علیپور؛ گیلکی از خانواده زبانهای کاسپی است که سه گویش اصلی غربی، شرقی و گالش (دیلَمی) را شامل میشود و جدایی این گویشها توسط رودخانه سفیدرود تا حدی مرزگذاری میشود.
در شهرهای بزرگ گیلان مانند رشت، لاهیجان و بندرانزلی زیرگویشهایی همچون رشتی، لاهیجانی و انزلیچی شکل گرفته که هر یک با واژگان و آواهای منحصربهفرد خود، به غنای زبانی منطقه میافزایند.
پوشش محلی زنان گیلانی شامل چادر شبگلدوزیشده و شالهای رنگی است که نشاندهنده هویت و سلیقه منطقهای آنان است؛ در مقابل، مردان گیلک، با شلوار چروداری و روپوش ساده به نام چوقا در مراسم رسمی ظاهر میشوند.
جشنواره غذاهای محلی رشت با بیش از ۲۰۰ نوع خوراک تقریبا فراموششده، هر ساله اهتمام به معرفی میراث خوراکی گیلان را تجدید میکند تا طعمهای بومی این خطه بار دیگر زنده شوند.
مراسم «عروس گله» یا «عروس گولِه» از آیینهای دیرپای بهاری است که در آن زنان پیراهنهای گلگلی بر تن و گردنبندهای نقره به گردن میآویزند تا خوشامدگو به فصل شکفتن باشند.
در آستانه نوروز، مردم گیلان آداب خاصی مانند پاشیدن گِرمی (آب چشمه) بر سر، آینه و گلاب روی سفره و پخت آش سبزی مخصوص را اجرا میکنند که نشان از ارتباط میان طبیعت، پاکی و امید به سال نو دارد.
رقص گاسامآبادی یا قاسمآبادی، رقص دستهجمعی برداشت برنج است که با ضربآهنگ سازهای محلی و گویشهای آهنگین گیلکی به نمایش درمیآید و شور و همبستگی کشاورزان را نشان میدهد.
جشن تیرگان در روستاهای حاشیه دریای خزر با بازیهای آبی، ساخت دستبندهای رنگین و پخش آنها در رودخانه به نشانه شکرگزاری از برکت آب برگزار میشود.
آیینهای خاکسپاری در گیلان ریشهای بسیار کهن دارند؛ کاوشهای باستانشناسی نشان میدهد مردمان عصر آهن در گیلان اجساد را همراه وسایل زندگیشان دفن میکردهاند که بیانگر باورهای مرگ و زندگی پس از آن است.
موسیقی محلی گیلان مانند «موزون» و «ناواک» با سازهایی چون نیانبان، دهل و کمانچه همراه است و آوازهای گیلکی که مضامین طبیعتمحور و روزگار صیادی را میستایند، روح جمع را جلا میدهد.
بازارهای هفتگی روستاهای گیلان محلی برای عرضه دستساختهها و محصولات کشاورزی است که زبان گیلکی در چانهزنی و گفتوگوهای روزمره موج میزند و ارتباط انسانی را تقویت میکند.
زنده نگه داشتن گیلکی و رسوم محلی نیازمند ترویج سواد رسانهای و تولید محتوا به این زبان در فضای مجازی است تا نسل جوان با افتخار، میراث مادری خویش را پاس بدارد و به جهانیان معرفی کند.
پایان پیام/
