به گزارش گیل نویس؛ یلدا برگرفته از آیینهای باستانی ایران و مرتبط با مهرپرستی است. ایرانیان باستان، شب چله را زمان تولد خورشید (مهر) میدانستند. این جشن، در گذر زمان و پس از ورود اسلام، رنگ و بویی نو گرفت و با مضامینی همچون صلهرحم، شکرگزاری و انتقال تجربه و حکمت از نسل بزرگتر به کوچکتر، در فرهنگ شیعی نیز جایگاهی یافت.
در نقاط مختلف کشور، آیینهایی چون دورهمی خانوادگی، خوردن انار و هندوانه، گرفتن فال حافظ و شنیدن قصههای کهن در این شب برگزار میشود. این شب فرصتی است برای گرامیداشت میراث فرهنگی، همدلی خانوادگی و گشودن دلها به روی امید و روشنی.
آیینها و رسوم شب یلدا در گیلان؛ میراثی زنده و پویا
استان گیلان، با فرهنگ غنی و تنوع قومی خود، آیینهای خاص و منحصر بهفردی برای شب یلدا دارد. در ادامه به برخی از شاخصترین آنها اشاره میشود:
۱. «چلهنشینی» در خانه پدربزرگ و مادربزرگ
در بیشتر روستاها و شهرهای گیلان، بهویژه در مناطق کوهستانی و جلگهای، اعضای خانواده شب یلدا را در خانه بزرگترها جمع میشوند. آتش هیزمی، کرسیهای زغالی و نقل قصههای قدیمی بخش مهمی از این دورهمیهاست.
۲. غذاها و خوراکیهای محلی شب یلدا
علاوه بر انار، هندوانه، خرمالو و آجیل، گیلانیان غذاهای خاصی برای شب یلدا تهیه میکنند. از جمله:
“آش دوغ” یا “اشپل کوکو” در برخی مناطق
“کتهکباب” یا “مرغترش” بهعنوان شام شب یلدا
و البته “کلوچه فومن” و شیرینیهای محلی که طعمی از فرهنگ بومی دارند.
۳. قصهگویی به زبان گیلکی و تالشی
در برخی از روستاهای شرق و غرب گیلان، بهویژه مناطق تالشنشین، پدربزرگها افسانههایی چون “سیاهگالش”، “آرشین” و “افسانهی پیر جنگل” را تعریف میکنند. این قصهها در زبان محلی گیلکی یا تالشی بیان میشوند و نقش مهمی در حفظ زبان و فرهنگ بومی ایفا میکنند.
۴. فالگیری با حافظ و گاه با قرآن
گرچه حافظخوانی در گیلان هم رواج دارد، اما برخی خانوادهها، بهویژه در مناطق مذهبیتر، در کنار دیوان حافظ، با قرآن نیز فال میگیرند و نیت میکنند. این سنت، آمیزهای از فرهنگ ایرانی و باورهای دینی است.
۵. موسیقی محلی و شعرخوانی
در خانههای قدیمیتر، نواهای دو تار، کمانچه و آوازهای محلی گیلکی شب را رنگینتر میکنند. شعرهایی از شاعران گیلانی، مانند شیون فومنی، نیز در جمع خوانده میشود و فضای شب را شاعرانهتر میکند.
ابعاد معنوی و مذهبی شب یلدا در گیلان
گیلانیان با نگاهی توأمان به سنت و شریعت، یلدا را فرصتی برای شکرگزاری و صلهرحم میدانند. بسیاری از خانوادهها در این شب، با یاد فقرا، برای نیازمندان غذا و میوه میفرستند. همچنین، بزرگترها به نوهها هدیه یا “یلدا پول” میدهند که نمادی از دعای خیر برای آیندهی آنان است.
شب یلدا در گیلان، هم یک جشن خانوادگی است و هم یک رویداد فرهنگی-اجتماعی که لایههایی از هویت بومی، آیین ملی و معنویت مذهبی را در خود دارد. زنده نگهداشتن این سنتها، بهویژه در استانهایی چون گیلان که با اصالتهای فرهنگی ویژهای شناخته میشوند، وظیفهای مشترک بر دوش خانوادهها، رسانهها، مدارس و نهادهای فرهنگی است.
پایان پیام/
