به گزارش گیل نویس؛ میرزا کوچکخان جنگلی، فرزند یکی از خانوادههای متوسط شهر رشت، در سال ۱۲۵۹ هجری شمسی دیده به جهان گشود. او پس از گذراندن تحصیلات دینی در رشت، تهران و نجف، با روحیهای انقلابی به زادگاه خود بازگشت تا بار سنگین مسئولیت اجتماعی و دینی را بر دوش بگیرد. این روحانی مجاهد، بر خلاف بسیاری از معاصران خود، میان دین، سیاست و آزادیخواهی پیوندی عمیق برقرار کرد.
نهضت جنگل که در سالهای پرالتهاب پس از مشروطه شکل گرفت، پاسخی مردمی به شکستهای سیاسی، بیعدالتی داخلی و نفوذ بیگانگان به ویژه انگلستان و روسیه تزاری بود. میرزا کوچکخان با تکیه بر آموزههای اسلامی، اهداف نهضت را در چارچوب «دین، وطن و عدالت» تعریف کرد. این نهضت، تنها یک حرکت نظامی نبود، بلکه پروژهای برای اصلاح اجتماعی، خودباوری فرهنگی و بازگشت به اصالتهای اسلامی-ایرانی بود.
میرزا کوچکخان به صراحت اعلام میکرد که نه با دین مخالف است و نه با آزادی، بلکه به دنبال اسلامی است که در خدمت ملت باشد، نه ابزار سرکوب مردم. او در عین حال که مبارزه با استعمار را در اولویت داشت، با استبداد داخلی و فساد اداری نیز به شدت مقابله میکرد. تشکیل حکومت جنگل با ساختاری مستقل، عدالتمحور و متکی بر مردم، نمونهای پیشرو از حاکمیت محلی و مردمسالارانه بود.
تلاشهای میرزا برای حفظ تمامیت ارضی ایران در برابر نفوذ بیگانگان، بهویژه پس از ورود نیروهای بلشویکی و قرارداد ۱۹۱۹ وثوقالدوله، او را به چهرهای ملی تبدیل کرد. مخالفتش با وابستگی به شرق و غرب، موضعی بود که بعدها در انقلاب اسلامی ایران به شکلی گستردهتر دنبال شد.
میرزا کوچکخان، بر خلاف بسیاری از مبارزان آن دوره، هیچگاه از اصول خود عدول نکرد. حتی زمانی که برخی یارانش به فکر مصالحه با قدرتهای خارجی افتادند، او بر استقلال و پایبندی به مردم پافشاری کرد. همین ایستادگی، گرچه به قیمت جانش تمام شد، اما میرزا را به نمادی از صداقت، وفاداری و ایثار در حافظه تاریخی ملت ایران تبدیل کرد.
سرانجام در زمستان سال ۱۳۰۰ شمسی، میرزا کوچکخان در مسیر مبارزه و در میان برفهای سرد گیلان جان سپرد. پیکر یخزدهاش، همچون قلب گرم و ایمان استوارش، برای همیشه در تاریخ ایران جاودانه شد. آرامگاه او در رشت، امروز زیارتگاه دوستداران آزادی، دیانت و وطندوستی است.
نهضت جنگل میرزا کوچکخان، الگویی بود که بعدها بسیاری از مبارزان انقلاب اسلامی از آن الهام گرفتند. روحیه استقلالطلبی، عدالتخواهی، مردمی بودن و تکیه بر آموزههای دینی، از ویژگیهایی است که جمهوری اسلامی ایران نیز در تداوم آن راه گام برداشت.
امروز، نام میرزا کوچکخان تنها یک شخصیت تاریخی نیست، بلکه یک جریان زنده فرهنگی و هویتی است. نسل جوان گیلان و ایران، با بازخوانی اندیشهها و آرمانهای او، میتوانند در مسیر خودباوری، مقاومت و پیشرفت گامهای تازهای بردارند.
پایان پیام/
